دره شهر سرزمین تمدن

                                   فهرست مطالب

عنوان                                                                               

1- مقدمه                                                                              

2- جامعه شناسی و آموزش و پرورش                                    

3- تعریف جامعه شناسی آموزش و پرورش                            

4- هدف جامعه شناسی آموزش و پرورش                               

5- رویکردهای نظری در جامعه شناسی                                 

- کارکردگرایی                                                                       

- تعامل گرایی                                                                       

6- اصول جامعه شناسی آموزش و پرورش                             

7- دلایل ضرورت آموزش جامعه شناسی آموزش و پرورش      

8- آموزش و پرورش در جامعه ابتدایی                                    

9- آموزش و پرورش در جامعه جدید                                        

10- کارکردهای آموزش و پرورش                                            

- انتقال فرهنگ                                                                      

- جامعه پذیری                                                                       

- گزینش و تخصیص                                                                  

- نظارت اجتماعی                                                                  

- یگانگی اجتماعی                                                                

- نوآوری و تغییر                                                                    

- کارکرد سرمایه گذاری                                                          

- پرورش سیاسی                                                                

11- آموزش و پرورش و قشربندی اجتماعی                            

- تعریف قشربندی اجتماعی                                                   

- عوامل تعیین کننده طبقه اجتماعی                                      

- آموزش و پرورش و تحرک اجتماعی                                           

مقدمه

 

جامعه شناسی، به زبان ساده ، مطالعة پدیده های اجتماعی است . پرسشهایی که جامعه شناسی طرح می کند ، فرضیه هایی که ارائه می دهد ف داده هایی که جمع آوری می کند ، نتیجه گیر یهایی که به عمل می آورد و نظرهایی که پیشنهاد می کند ، به کنش و واکنشها و تأثیرات متقابل انسان و جامعه مربوط می شوند.

باید قبول کرد جامعه شناسی ، رشته ای مفید وجامع برای مطالعة آموزش و پرورش رسمی و غیر رسمی بوده نقطة شروع مناسبی برای توصیف پدیده های اجتماعی مؤثر برآموزش و پرورش محسوب می شود.

درخلاصه این کتاب سعی شده مطالب نسبتاً ضروری موردتوجه قرار گیرد . وترتیب مطالب بدین صورت است . پس از مقدمه ، رابطه جامع شناسی و اموزش وپرورش مورد بررسی قرار گرفته ‌، بعد تعریف جامعه شناسی آموزش و پرورش ، هدف جامعه شناسی آموزش وپرورش  مطرح گردیده ، به دنبال آن رویکردهای کارکردگرایی و تعامل گرایی در جامعه شناسی آموزش و پرورش مدنظر قرار گرفته است . سپس به مطالب زیر توجه شده است :

اصول جامعه شناسی آموزش و پرورش ، دلایل ضرورت آموزش جامعه شناسی آموزش و پرورش ، آموزش و پرورش در جامعة ابتدایی ، آموزش و پرورش در جوامع جدید ، کارکردهای آموزش و پرورش ( انتقال فرهنگ ، جامعه پذیری ، گزینس و تخصیص ، نظارت اجتماعی ، یگانگی اجتماعی ، نوآوری و تغییر ، ، کارکرد سرمایه گذاری و پرورش سیاسی ) ، آموزش و پرورش و قشربندی اجتماعی( تعریف قشربندی اجتماعی ، عوامل تعیین کننده طبقه اجتماعی ، آموزش و پرورش و تحرک اجتماعی ).

  جامعه شناسی و آموزش و پرورش

حامعه شناسی ، به همان دلایلی که خانواده ، دین ، حکومت و سایرنهادها را مطالعه می کند آموزش و پرورش را نیز مورد مطالعه قرار می دهد تا معلوم شود که تا چه اندازه می توان آن را از دیدگاه جامعه شناختی توضیح داد . به نظرجامعه شناسان ، آموزش و پرورش ، اصلاً یک موضوع اجتماعی است ، جنبة خاصی از فعالیتهای اجتماعی است که همواره در جامعه معمول بوده است . در تمام ادوار و در همة جامعه ها همة مربیان ، باتوجه به هدفی که داشته اند ، سعی کرده اند شخصیت کودکان را متناسب با نیازهای جامعه ، و برای عضویت در جامعه آماده سازند.از دیدگاه جامعه شناسی، در تربیت کودکان رابطة آنها با جامعه و فرهنگ ، شایسته اعتناست ؛ زیرا که کودکان نمی توانند به دور از گروههای اجتماعی پرورش یابند و شخصیت آنان نمی تواند بدون کنش و واکنش متقابل با محیط اجتماعی قوام گیرد.

 تعریف جامعه شناسی آموزش وپرورش

بطور کلی ، جامعه شناسی آموزش و پرورش برمطالعة روابط میان آموزش وپرورش و جامعه ، از طریق کاربرد منظم دانش ، مفاهیم ، نظریه ها ، روشها و فنون جامعه شناسی ، اطلاق می شود . درتعریفی دیگر جامعه شناسی آموزش وپرورش عبارت است از : تحلیل علمی الگوها و فراگردهای اجتماعی دخیل در نظام آموزش و پرورش ( بروک اور و اریکسون 1975 ) . جامعه شناسی آموزش و پرورش ، درتعریف وسیع آن ، نه فقط مطالعه نهاد آموزش و پرورش و سازمانها و روابط آن ، بلکه مطالعه جوانب تربیتی سایر نهادهای اجتماعی ، یا بطور کلی ، تمامیت تجربه های  یادگیری و پرورشی افراد جامعه را شامل می شود.

 هدف جامعه شناسی آموزش وپرورش

به طور کلی هدف جامعه شناسی آموزش وپرورش آن است که پدیدة آموزش و پرورش ، نحوه تشکل و سازمان پذیری ، وکارکردهای عمومی آن را در زندگی اجتماعی مطالعه کند . بدیهی است که در هرجامعه ای ، دامنة آموزش و پرورش از چارچوب نظام آموزش وپرورش فراتر می رود . آموزش وپرورش ، پدیده ای است که آشکار یا نهان در تمام ارکان و نهادهای اجتماعی جای دارد و از راه تأثیرات متقابل ، در کل نظام اجتماعی نفوذ می کند.

 رویکردهای نظری در جامعه شناسی

الف) کارکردگرایی

این رویکرد نظام جامعه و نهادهای آن را ، متشکل از اجزای همبسته ای می داند که در پیوند با یکدیگرفعالیت کرده ، هرکدام کارکرد لازم و معینی رابرای گردش کار و بقای کل جامعه ، انجام می د هند . از این دیدگاه ، طرز کار جامعه ، غالباً به طرز کار بدن انسان تشبیه می شود که در آن هریک از اعضای بدن ، نقش ویژه ای د ربدن ایفا کرده و همه اعضا از لحاظ بقا ، به یکدیگر وابستگی دارند.

از این دیدگاه ، نظام آموزشی به عنوان بخش لاینفکی از کل نظام جامعه تلقی می شود که کارکردهایی نظیر انتقال فرهنگ و جامعه پذیری را ، برای حفظ نظام اجتماعی جامعه ، انجام     می دهد . دراین زمینه ، تربیت اخلاقی ، انضباط ، القای ارزشها و آموزش حرفه ای ، از دیدگاه جامعه شناسانی نظیر دورکیم و پیروان او ، مهم قلمداد می شوند.

 ب) تعامل گرایی

این رویکردجامعه شناختی ، به تعامل میان افراد می پردازد .تعامل طبعاً اجتماعی است نه شخصی ؛ زیرا حداقل مستلزم دو شخص است . تعامل ، فراگرد سازگاری متقابل رفتاری است . این رویکرد بر مسائل روانی –  اجتماعی تأکید می کند . در جامعه شناسی آموزش و پرورش ، پژوهشگری که با رویکرد تعاملی مطالعه می کند ، احتمالاً ، کنش های متقابل میان گروههای همالان ، معلم – دانش آموز ‌، معلم –  مدیر؛ نگرشها و پیشرفت تحصیلی دانش آموزان ، ارزشهای معلمان و دانش آموزان و...را مورد توجه قرار خواهد داد .

دونظریه مهم تعامل گرا که در قلمرو جامعه شناسی آموزش و پرورش سودمند ، عبارتند از نظریه برچسب و نظریه مبادله . اگر به کودکی به کرات گفته شود که کودن است وپیشرفتی نخواهدکرد ، او ممکن است این برچسب را به عنوان وجهی از خودانگاری خویش پذیرفته وهمان گونه که برچسب القا می کند ، رفتارکند . نظریه مبادله معتقد است کنشهای متقابل ، افراد و گروهها را به الزامات و تعهداتی ، مقید می سازد ؛ مثلاً دانش آموز یاد می گیرد و معلم پاداش دریافت می کند .

 اصول جامعه شناسی آموزش وپرورش

1- دانش ومعرفت مربوط با روش شناسی علمی به دست می آید . بدین منظور ، باید از روشهای عینی تحقیق استفاده شود.

2- دانش یا مهارتهایی که به دست می آید یا آموزش داده می شود ، باید بافراگرد های آموزشی و پرورشی جامعه متمرکز باشد. این رشته علاوه برآموزش و پرورش مدرسه ای ، فرهنگ پذیری و جامعه پذیری در موقعیتهای اجتماعی را ، به طور کلی ، در مرکز توجه خود قرار می دهد .

3- سومین اصل ، نوع واحدهای جمعیتی مناسب برای مطالعه است که منظور از آن ، افراد و گروههایی است که در فراگرد آموزش وپرورش به نحوی شرکت یا دخالت داشته ، بر آنها تأثیر می گذارند ؛ از جمله دانش آموزان‌ ، معلمان ، خانواده ها ، مدیران ، اعضای شوراهای مدرسه ، مردم محل ، صاحبنظران و کارگزاران آموزش وپرورش .

4- چهارمین عامل‌، ویژگیهای روابط اجتماعی میان افراد و گروههایی است که مورد مطالعه قرار می گیرند. مثل روابط گروه همالان ، کشمکشهای میسان معلمان و مدیران ، ادراکات از نقش و وظایف در محیط آموزشی و ...

 دلایل ضرورت آموزش جامعه شناسی آموزش و پرورش 

1- با گسترش روز افزون آموزش و پ1رورش ، دانش آموزان گوناگونی با خاستگاههای اجتماعی مختلف ، با تفاوتهای فردی ، خانوادگی ، طبقه اجتماعی ، قومی و زبانی به آموزشگاهها سرازیر  می شوند . یکپارچه سازی آنها ، در چارچوب کلاس درس و مدرسه ، مستلزم فهم عمیق تفاوتهای اجتماعی آنان و اثرات این خصایص بر یادگیری و پیشرفت تحصیلی است . معلمان ، مدیران آموزشی ، مربیان و کارشناسان آموزش وپرورش برای حل مسائل ومشکلات این عوامل به ابزارهایی نیاز دارند که جامعه شناسی آموزش وپرورش در اختیار آنان قرار می دهد.

2- جامعه شناسی آموزش وپرورش بینش کاملتری نسبت به مدرسه ، جامعه و دانش آموزان فراهم می کند که دروس دیگر به تنهایی بدان قادر نیستند. در واقع این رشته تعادلی در دانش رفتاری معلم و مربی به وجود می آورد که بدون آن‌ ، چنین تعادلی دشوار است .

3- امروزه ف کار آموزش و تربیت ، بدون تکیه بریافته های علمی مربوط به تأثیر عوامل اجتماعی بر امر یاد گیری ، فاقد اثر بخشی لازم است. جامعه شناسی آموزش و پرورش ، در کنار سایر دروس علمی ، کارگزاران آموزش و پرورش را با یافته های جدید ، در زمینه اثرات عوامل گوناگون اجتماعی بر یادگیری و پیشرفت تحصیلی آشنا می سازد .

 4- مطالعه جامعه شناسی آموزش و پرورش ‌، کارگزاران را از لحاظ نگرش و رفتار ، از قید تنگ ها نظریها و تعصبات می رهاند.

5-  مسئولانی که وظیفه سیاست گذاریها و تصمیم گیریهای تربیتی را برعهده دارند ، به مدد این دانش ، از نیروهای اجتماعی مؤثر بر آموزش و پرورش و طرق اثرپذیری نظام آموزش و پرورش از آنها ، آگاهی پیدا کرده ، در انجام وظایف حساس خود ، می توانند با اشراف بیشتری عمل کنند.

6- این دانش به تمام کارگزاران آموزش و پرورش کمک می کند که از نقشها و وظایف گوناگون موجود در محیطهای آموزشی ، در ارتباط با هدفهای آموزش و پرورش ، تصویر ذرستی به دست آورده ، ضرورت ایجاد هماهنگی بین انتظارات مختلف را درک نمایند.

7- دانش مذکور همراه با روان شناسی تربیتی و فلسفة آموزش و پرورش ، می تواند در تعیین هدفها و خط مشی های آموزش و پرورش ، هدفهای رفتاری و عملی مدرسه و کلاس مددکار باشد.

 آموزش وپرورش در جامعه ابتدایی

درجامعة ابتدایی ، آموزش و پرورش هدف و منظورآگاهانه ای نداشت . هرفرد پس ازتولد به تدریج ، طی مراحل مختلف زندگی ، متناسب با سن و موقعیت اجتماعی خویش ، سازگاریهای لازم با محیط اجتماعی را فرا گرفته، از طریق یادگیری موازین اجتماعی و الگوهای رفتاری ، طی ترتیباتی به زندگی بزرگسالی راه می یافت. مثلاً در امر گردآوری خوراک – یافتن جانوران زخمی یا جمع آوری میوه ها ، نوجوان باپدر همراهی کرده و راه و رسم کار را یاد می گرفت. بد ین طریق به مهارت خاصی نیاز نبود. از این رو کسب آمادگی بر ای انجام دادن فعالیتهای روزمرة زندگی هدف آموزشی یا پرورشی آگاهانه ای نداشت.هرنوجوان به خودی خود، همة این امور ر ا به تجربه می آموخت.

 آموزش وپرورش در جامعه جدید

در جوامع جدید ، مفهوم آموزش و پرورش و کارکردهای آن دستخوش تغییر و دگرگونی شده است. نیازهای گوناگون زندگی ، انواع نوین آموزش و پرورش را طلب می کنند . درواقع، نیروهای اجتماعی نافذی که درجامعه  ابتدایی ، آیین ورود ، و در قرون بعد ، مد ارس ویژه تعلیم خواندن و نوشتن را بوجود آوردند ، در مقیاس بزرگتری همچنان فعال اند. شیوه های زندگی ، از نسلی به نسلی ، تجدید شکل پیدا می کنند. نسلهایی که درمدارس قدیم فقط به یاد گیری خواندن ، نوشتن وحساب کردن می پرداختند ، جای خود را به نسلهایی سپرده اند که در محیط های سازمان یافتة آموزش و یادگیری ، طبق برنامه های منظم ، در جریان آموزش وپرورزش عمومی ، فنی و تخصصی موردنیاز جامعه قرار می گیرند.

 کارکردهای آموزش وپرورش

 انتقال فرهنگ: فرهنگ به ابزارها و رسوم و معتقدات و علوم و هنرها و سازمانهای اجتماعی دلالت می کند ، یا آنچه جامعه می آفریند و به انسانها می گذارد ، فرهنگ نام دارد(‌آریانپور ، 1352).

چون فرهنگ ذاتی نیست ، لازم است که به نسل جدیدی آموخته شود. درهمة جامعه ها ، میراث فرهنگی مورد اعتناست و چون براثرغفلت ممکن است ازمیان رود ، از این رو انتقال آن به افراد جامعه ، به ویژه نسلهای جدید اهمیت خاصی دارد. درجامعه های ساده ، انتقال فرهنگ از راه شرکت کودکان و جوانان در فعالیتهای زندگی ، و از طریق مشاهده ، تقلید ویادگیری ضمن کارورزی صورت می گرفت. در این شرایط همة بزرگسالان درنقش معلم عمل می کردند. باتحول و نوگرایی در جامعه فرهنگ پیچیده ترو نامتجانس تر می شود. تغییراجتماعی سر عت می گیرد. نیروهای تغییر ، انتقال فرهنگ از نسلی به نسل دیگر را دشوارتر می سازند. درنتیجه ، برای تولید دوباره فرهنگ آموزش و پرورش رسمی ضرورت پیدا می کند.

  جامعه پذیری : انتقال ارزشها ، گرایشها ، هنجارها و آداب رسوم فرهنگی و اجتماعی ، بمنظور اجتماعی کردن نسلهای جدید جامعه صورت می گیرد. اساس جامعه پذیری براین واقعیت استوار است که انسان به صورت شخص زاده نمی شود ، بلکه از طریق پرورش و آموزش اجتماعی به یک شخص تبدیل می شود. کودک در لحظه تولد ، یک ارگانیسم است و فقط براثر فراگرد تأثیرپذیری از بزرگسالان ، از طریق پرورش و القای مجموعة ارزشهای اجتماعی و الگوهای رفتاری ، به یک شخص یا انسان اجتماعی تحول یافته ، قادر به ایفای نقش های اجتماعی و کار و خلاقیت می شود.

  هدف های جامعه پذیری :

1- آموزش قواعد و نظامات اساسی ، از آداب و عادات و رفتار روزمره گرفته تا روشهای علمی به افراد.

2- جامعه پذیری به همان اندازه که عادات و رفتار فرد را مطابق هنجارهای اجتماعی ، تحت نظم و انضباط در می آورد به او امید و آرزو می دهد.

3- جامعه پذیری از طریق برآوردن خواستها ، آرزوها ، امیدها و سوداهای فردی یا ممانعت از دستیابی بدانها ، برای فرد هویت می آفریند.

4- جامعه پذیری نقش های اجتماعی و نگرشها ، انتظارات و گرایشهای مربوط به آن نقش ها را به فرد می آموزد.

5- فرد با اکتساب و یادگیری مهارتها می تواند در جامعه ، منشأ اثر باشد.

 گزینش و تخصیص :  هرجامعه ای نیاز به نیروی کار ماهر و متخصص دارد.ت ربیت حرفه ای و تخصصی افراد جامعه ، یعنی آماده کردن آنان برای جذب در نیروی کار. در جوامع ساده فرزندان یک خانواده نقش های شغلی را به تقلید از والدین خود می آموختند. درجوامع امروزبه دلیل تقسیم کار پیچیده و قشربندیهای اجتماعی مختلف ، افراد برای ایفای نقش های متفاوتی تربیت می شوند. در جوامع امروزی آموزش و پرورش نقش مهمی در گزینش و تخصیص افراد به مقامات و  مشاغل اجتماعی ایفا می کند. نحوه عملکرد افراد در مدارس ، طول مدت تحصیل و رشته تحصیلی، در تعیین شغل ، درآمد و منزلت اجتماعی آیندة آنان تأثیر بسزایی دارند. ازاین رو آموزش و پرورش رسمی ، سهم مهمی در تسهیل تحرک اجتماعی افراد برعهده دارد.

  نظارت اجتماعی : آموزش و پرورش با القای ارزشهای وفاداری به نهادهای جامعه ، به عنوان ساخت و کارکنترل اجتماعی عمل می کند. چون خودمداری فردی به منزلة تهدیدی بر ای نظم اجتماعی به شمار می رود، از این رو آموزش و پرورش رسمی می تواند از طریق تربیت و آموزش اخلاقی ، این تهید را کاهش دهد. آموزش و پرورش از  مدارس بمنزلة نهادهای محافظت و نگهداری کودکان و نوجوانان را نه ماه از سال از کوچه وخیابان دور کرده ، در محیطی کنترل شده ، سرپرستی ونگهداری می کنند. و در سه ماه تعطیلات تابستان با فعالیت های فوق برنامه مانند انواع اردوها ، مسافرتها ، مسابقات ورزشی و ... اقداماتی برای دور نگهداشتن آنها از مشکل آفرینی انجام می دهد. راه دیگر نظارت اجتماعی از طریق همگون سازی گروههای اجتماعی ، تحت تأثیرآرمانها و ارزشهای مشترک است.

 یگانگی اجتماعی : آموزش و پرورش رسمی ، وسیلة مهمی برای تبدیل یک جامعه نامتجانس به جامعه ای یگانه و یکپارچه ، از طریق توسعه و تقویت فرهنگ و هویت مشترک است. آموزش و پرورش  توسط مدارس از طریق آموزش زبان رسمی ، به یکپارچگی اقوام مختلف داخل کشورها کمک کرده و تعلق به یک ملیت را در آنها تقویت می کند.

 نوآوری وتغییر : با وجود اینکه آموزش و پرورش غالباً برای تحکیم و تثبیت وضع موجود در جامعه به کار برده می شود ، می تواند منشأ تغییرات اجتماعی نیز باشد. هرجامعه ، خواه ناخو اه دستخوش تغییر و دگرگونی است و از آموزش و پرورش انتظارمی رود جامعه را در راه پیشرفت یاری کند. جامعه  سنتی گرایش به گذشته و حفظ میراث فرهنگی می کند. درمقابل ، جامعة پیشرفته به تغییر ارزشها ، تولید فرهنگ و انطباق آن با نیازها و شرایط اجتماعی چدید ، علاقه مند است. د راین جوامع از مؤسسات آموزشی ، آگاهانه ، برای نوآوری ، دانش آفرینی و ایجاد تغییر استفاده می شود.

نظام آموزش و پرورش  با القای ارزشها و عادات جدید به جای باورهای سنتی موجب شکوفایی و پیشرفت یک جامعه می شود .گسترش آموزش و پرورش و اهمیت یافتن دانش فنی و تخصصی در دوره های بازسازی و توسعة جامعه به پیدایش نخبگان جدید می انجامد و در نتیجه به تحول در سلسله مراتب قدرت و منزلت منجر می شود. چون احراز مشاغل و مقامهای اجتماعی مستلزم دانش و تخصص فنی و حرفه ای است. و همین پرورش یافتگان نظامهای آموزشی با تبدیل شدن به منتقدان نظامها و نهادهای رسمی ، به حرکتهای فکری و سیاسی پرد اخته و در تغییرات اجتماعی مؤثر واقع می شوند.

 عوامل تغییر اجتماعی :

 محیط طبیعی : تغییر د رمحیط طبیعی به ندرت صورت می گیرد. با وجود این اگر اتفاق بیافتد برزندگی اجتماعی تأثیرخواهد گذاشت.

 تغییرات جمعیتی : هر تغییر مهمی در اندازه ، ترکیب و توزیع جمعیت ، موجب تغییرات اجتماعی می شود. افزایش جمعیت دریک ناحیه مسکونی کوچک موجب دگرگونیهایی درنحوه زندگی و روابط اجتماعی می شود ؛ مثلاً ویژگی فرهنگی مهمان نوازی به تدریج زوال می یابد ، ر وابط دوستانه جای خود را به روابط و گروههای رسمی می دهند .رشد جمعیت به افزایش مهاجرت کمک می کند و نظام اقتصادی را دگرگون می کند.

 

روابط میان جامعه ها : جامعه ای که با جوامع دیگر ، تماس و رابطه دارد ، درمعرض تغییرات اجتماعی بیشتری قرار می گیرد ؛ زیرا ارتباطات متقابل ، ویژگیهای فرهنگی و اجتماعی را اشاعه می کند. برعکس جامعه ای که با جوامع دیگر ارتباط ندارد ویژگیهای نظیر ایستایی ، محافظه کاری و مقاومت در برابر تغییر دارد.

 ساختار جامعه و فرهنگ : ساختار جامعه بر میزان تغییر اجتماعی مؤثر است. جامعه ای که قدرت و اقتدار را به دست سالمندان یا قشراجتماعی خاصی می سپارد به محافظه کاری و ثبات گرایش دارد ؛ جامعه ای که از تجانس و یکپارچگی فرهنگی برخوداراست  مشکل به تغییرات تن در می دهد. ولی اگر فرهنگ جامعه ای تجانس کمتری داشته باشد و عناصرآن مثل کار ، خانواده ، دین و سایر فعالیتها از وابستگی کمتری با یکدیگر برخوردار  باشند تغییر در آنها سهل و فراوان است .

 نگرشها وارزشها : جوامعی که گذشته گرا هستند ، اجداد و نیاکان خود رامی پرستند و مجذوب سنتها و ارزشها و آداب و ر سوم گذشته اند جندان روی خوشی به تغییرنشان نمی دهند و خیلی آهسته و کند تغییر می کنند. ولی در جوامع  حال تحول و دگرگونی (جوامع جدید) آگاهانه به تغییر توجه می شود ، سنتها در معرض تردید و انتقاد قرار گرفته و از آزمایش و نوآوریها استقبال بعمل می آید.

 احساس نیاز به تغییر : میزان و جهت تغییر تحت تأثیر نیازهاییش است که جامعه و مردم احساس می کنند. نیازها جنبة ذهنی دارند و موقعی که واقعیت پیدا کنند ، ضرورت و نوآوری و تغییراجتماعی را پیش می آورند.

 نقش آموزش وپرورش در تغییراجتماعی :

آموزش و پرورش می تواند کارگزار یا عامل تغییر باشد ، یا شرط و لازمه تغییر در جامعه ، یا نتیجه و معلول تغییر در سایر نهادهای اجتماعی که با آموزش و پرورش روابط و کنشهای متقابل نزدیک دارند ( مک گی ، 1967).

برای اینکه آموزش و پرورش ، درنقش عامل تغییر عمل کند ، لازم است که آشکارا ، بصورت هدف یا کارکرد نظام آموزشی ، درجهت گیریها ، برنامه ها و فراگردهای آموزش و پرورش ، بازتاب پیداکند . درصورتی که تغییر دربخشی از جامعه ، لزوماً یا عملاًآموزش و پررش را نیز درگیر کرده ، برآن اثر کند و آموزش و پرورش ، همراه با عوامل دیگر ، به تغییراجتماعی کمک برساند ، به منزله شرط و لازمه تغییر تلقی خواهدشد . دگرگونی و تغییر اساسی در ساختار اجتماعی جامعه ، یقیناً تمام نهادهای اجتماعی را تحت تأثیر قرار می دهد ؛ زیرا جامعه گرایشهایی به سوی انسجام و استحکام  دارد ، بطوریکه تأثیرات ، فشارها و دگرگونیهای اجتماعی در همه   نهاد های آن منعکس می شود . که دراین جا به عنوان نتیجه یا معلول تغییرقلمداد می شود.

لذا برای اینکه آموزش و پرورش آموزشگاهی بتواند  پیشاهنگ تغییر اجتماعی شود ، قیلاً لازم است که درسطح جامعه عمومیت پیدا کند ، تأثیرآن بر افراد جامعه مداومت داشته باشد ، و بالاخره با ساختار شغلی در جامعه ، دارای رابطة متعادلی باشد.

 کارکرد سرمایه گذاری : آموزش و پرورش کلیدی است که در را به سوی نوسازی جامعه می گشاید ( هاربیسون و مایزر ، 1964). در تحلیل سرمایه گذاری انسانی معمولاً  آموزش و پرورش به عنوان یک صنعت ملاحظه می شود که از منابع اقتصادی استفاده کرده ، بازده معینی تولید می کند. یک نظام اقتصادی چون منابع محدودی دارد و نمی تواند همة کالاها و خدمات مورد نیاز خود را تولید کند ، از این رو ، لازم است که در امر سرمایه گذاری برای آموزش و پرورش ، ارزشهای بازد هی آن و همچنین هزینه های تمام منابعی را که مصرف می کند ، به دقت تشخیص داده و اندازه گیری کند. و این سرمایه گذاری باعث افزایش امکانات تولیدی نظیرافزایش مهار تهای نیروی کار ، کاهش  هزینه ها  ، تسهیل دستیابی به منابع بمنظور استفاده بارورتر ، ایجاد وجدان و شعور اجتماعی و ... می شود.

 پرورش سیاسی : پرورش سیاسی فراگرد القای فرهنگ سیاسی است ( آلموند و وربا ، 1963). مفهوم پرورش سیاسی اشاره می کند به فراگردی که از راه آن ، افراد جامعه ، نگرشها و احساسات مربوط به نظام سیاسی و نقش خود را در آن کسب می کنند. نظام آموزشی تربیت سیاسی افراد را از دوران طفولیت آغاز می کند هر چند اثرات آن در سالیان اولیه زندگی قطعی تر است ولی در دوران بزرگسالی نیز ادامه می یابد. آموزش و پرورش چه آشکار و چه پنهان در برنامه و کتب آموزشی خود ، متضمن اهداف پرورش سیاسی است . موضوعاتی نظیر ایدئولوژی ، نظام سیاسی ، اطاعت از اقتدار سیاسی ، شر ایط شهروندی ،  لزوم وفاداری و وظیفه شناسی ملی و ... به اشکال گوناگون در برنامه تحصیلی مختلف موجود بوده و بر اهداف پرورش سیاسی دلالت می کند.

 کارکردهای سیاسی آموزش و پرورش

1- جامعه پذیری سیاسی جوانان وآشنا سازی آنان با فرهنگ سیاسی

2- گزینش، جذب و آموزش رهبران و کارگزاران سیاسی

3- ایجاد یگانگی سیاسی در جامعه

4- ایجاد زمینه برای تشکیل سازمانهایی که در جامعه نقش های سیاسی ایفا می کنند ( انجمن های حرفه ای ، اتحادیه های معلمان ، دانشجویان و ... ).

 آموزش و پرورش و قشربندی اجتماعی

تعریف قشربندی اجتماعی : قشربندی اجتماعی بطور کلی ، جایگاه و موقعیت مردم  در ساختار جامعه ، و در نتیجه شیوة زندگی آنها را تعیین می کند. قشربندی اجتماعی مفهومی است که تقریباً در اشاره به هر واحد اجتماعی ، با هراندازه ، از گروهی کوچک تا جامعه ای بزرگ ، ممکن است به کار رود. با وجود این در هرنظام قشربندی اجتماعی ، افراد و گروهها به طریقی رتبه بندی     می شوند که از لحاظ قدرت ، ثروت و منزلت نابرابرند. اعضای گروه یا جامعه ، باتوجه به موقعیت های خود ( شغلی ، سیاسی ، استعداد و مهارت ، منشأ  قومی و نژادی یا سایر عوامل)  در ترتیب نسبتاً پایداری رتبه بندی می شوند.

 عوامل تعیین کننده طبقه اجتماعی

ماکس وبر طبقه اجتماعی را مفهوم چند بعدی می داند که به وسیلة سه عامل ثروت ، قدرت و وجهه معین می شود ( گرث و میلز؛  1958) :

ثروت اشاره می کند به دارایی ، سرمایه و درآمد شخص .

قدرت دلالت دارد بر توانایی شخص به اتخاذ تصمیمهای مهم یا تأثیرگذاری بر دیگران تا در جهت منافع او عمل کنند.

وجهه عبارت است از برخورداری از احترام اجتماعی . عامل اصلی وجهة شخص ، شغل اوست. آموزش و پرورش ( میزان تحصیلات) ، منزلت شغلی را تحت تأثیرقرار می دهد و درآمد با آن رابطه نزدیکی دارد. جامعه شناسان برای سنجش طبقه اجتماعی غالباً مقیاسی مبتنی برترکیبی از درآمد ، وجهة شغلی و میزان تحصیلات را به کار می برند.

  آموزش و پرورش و تحرک اجتماعی :

فراگرد تغییر منزلت اجتماعی فرد درجامعه ، تحرک اجتماعی نامیده می شود. تحرک اجتماعی به دو صورت می باشد. تحرک عمودی و تحرک افقی.اگر در جریان زندگی ، موقعیت اجتماعی فرد براثر تغییرات اجباری یا ارادی در نظام  قشربندی بالا یا پایین برود ، تحرک عمودی  و اگر تغییر موقعیت فرد در قشر یا طبقه اجتماعی خودش باشد تحرک افقی نام دارد.

تحرک اجتماعی تحت تأثیر راهبردهایی که نظامهای آموزش و پرورش برای گزینش افراد و گروهها و تخصیص آنها به رشته های تحصیلی و مشاغل اجتماعی ، به کار می برند ، ذقرار       می گیرد. این راهبردها متفاوتند ( ترنر،1961).

درجامعه امروز ، آموزش و پرورش از طریق ایجاد تحرک اجتماعی در زندگی افراد و گروهها ، یکی از عوامل سازندة قشربندی اجتماعی محسوب می شود ، زیرا که میزان دانش و معرفت ، مهارتها و نگرشهایی که در مدارس کسب و تحصیل می شوند ، برای رشد و بقای جامعه مهم تلقی می گردد.

فرصتهای افراد برای استفاده از آموزش وپرورش به عنوان راهی برای تحرک عمودی خود یا فرزندانشان تحت تأثیر عوامل زیر قرار دارد :

1- توزیع نابرابر لوازم و امکانات اجتماعی ( نظیر درآمد ، مسکن ، میراث فرهنگی یا کیفیت تدریس معلم در کلاسها ) بین مردم.

2- توزیع نابرابر ویژگیها یا خصایص فردی ( مثل هوش ، انگیزش یا سلامتی) میان افراد.

[ ۱۳٩٠/۸/۳ ] [ ۱٠:٥٠ ‎ب.ظ ] [ ننری ] [ نظرات () ]
درباره وبلاگ

نويسندگان
موضوعات وب
 
امکانات وب

---------------------------------------